CRISE POST-PANDEMIA, MOVEMENTOS DE MASAS E INTELIXENCIA COLECTIVA

3 de December del 2021

«O vello mundo morre. O novo tarda en aparecer. E nese claroscuro xorden os monstros»

Antonio Gramsci.

 

«Por longos camiños sen saída atoparás a perfección da rosa e a espiña, talvez a chama que ilumine o ocaso da túa mirada»

Xosé Agostiño Lomba.

 

1.- Introdución

 

 

Entendo que a famosa frase de Antonio Gramsci: «O vello mundo morre. O novo tarda en aparecer. E nese claroscuro xorden os monstros», non perdeu vixencia. Ese gran intelectual, encarcerado desde 1926 por un Estado fascista que quería imposibilitar que Gramsci seguise articulando un pensamento orixinal e axitador que puidese xerar unha alternativa revolucionaria a aquel capitalismo italiano en decadencia. Italia nos anos 20 debatíase entre os avances do movemento obreiro, os consellos de fábrica, os sindicatos potentes, a autoxestión obreira, o avance do partido socialista e comunista por unha banda e a aparición dunha nova forma de pensamento reaccionario impregnado de antiintelectualismo, machismo, militarismo e predominio da acción sobre a reflexión.

 

Opino que esa frase debe ser reinterpretada á calor das vivencias colectivas que a cidadanía está a experimentar ao observar que a vella realidade, existente antes da propagación do coronavirus por todo o planeta, está a sufrir fortes alteracións polo impacto que a devandita pandemia está a exercer sobre a economía, a sociedade, as formas de vida, a familia, as relacións de produción e traballo, o lecer e outros moitos asuntos. E todo iso está a xerar novos enfoques respecto de como se verán afectados os dereitos humanos polas novas circunstancias que se deriven da nova orde global post-pandemia.

 

2.- Crise post-pandemia: desánimo, falta de ilusións e pensamento irracional

 

No momento máis inmediato o prioritario para amplos sectores sociais era o dereito á saúde, porén hai outros moitos dereitos e necesidades que debemos atender: a privacidade, o traballo digno, o medioambiente saudábel, a seguridade e o benestar…

 

Desde hai anos vivimos nun mundo globalizado, que tras a pandemia está a mergullarse nun novo ciclo caracterizado polas dificultades económicas de numerosos segmentos sociais e unha concentración crecente da riqueza en poucas mans (grandes fortunas de proxección internacional), en combinación cunha delimitación máis corporativa da propiedade nas grandes empresas.

 

Doutra banda, a internacionalización dos mercados, a libre circulación de mercadorías e capitais e a extensión progresiva da sociedade da información e do coñecemento, son feitos que coñecemos desde hai tempo e que xunto á extensión do teletraballo e outros moitos cambios, continúan transformado –de maneira máis pronunciada tras a pandemia– os cimentos sobre os que se asentaban algúns dos poderes e institucións estatais xurdidos das revolucións burguesas.

 

A explosión demográfica planetaria, a revolución científico-técnica asociada ás transformacións paralelas relacionadas coa biotecnoloxía, miniaturización, informatización, cibernética, robótica, nanotecnoloxía e as fontes de enerxía de alta densidade, os cambios nas relacións económicas e laborais, a mundialización dos fluxos dinerarios e o escaso control das transaccións financeiras, os fenómenos de deslocalización produtiva, as novas formas de marxinación e exclusión social, as novas arelas, inquedanzas e aspiracións frustradas de amplos segmentos xuvenís, o estancamento da natalidade e o envellecemento da poboación en moitos lugares, a incorporación xeneralizada da muller ao mundo laboral, a violencia machista, os cambios na estrutura familiar e as novas formas de familia, as migracións masivas, os vellos e novos problemas relacionados coa degradación ambiental e a preservación do hábitat natural, a nova criminalidade internacional, os intercambios desiguais e a ausencia de regras claras nas relacións económicas internacionais, a importancia dos medios de comunicación e a opinión pública no funcionamento das democracias modernas, os novos hábitos de consumo, a inseguridade alimentaria, o rexurdir de integrismos relixiosos e ideolóxicos, o terrorismo e o militarismo e a nova xeometría do imperialismo moderno son algúns trazos que debuxan a realidade dos anos precedentes a esta época de pandemia e post-pandemia.

 

Novos desafíos, novas incertezas, novas arelas, desexos e aspiracións, novas oportunidades, pero tamén novos riscos que esixen novas respostas desde a esquerda. E é neste mundo en crise, en convulsión permanente, sacudido por esta pandemia, estremecido por unha crise ecolóxica planetaria derivada dun capitalismo depredador que malgasta recursos e xera enormes desequilibrios no consumo, onde aparecen respostas simples e oportunistas que exaltan a desigualdade entre os individuos, a subordinación do cidadán ao Estado, a exaltación de elementos irracionais na conduta e os sentimentos, a exacerbación da intolerancia e o fanatismo; a xustificación da xenofobia e o racismo…

 

Mentres as poboacións intentan desprazarse, as empresas relocalizánse en calquera punto do globo para producir de maneira máis eficiente e económica con tecnoloxías e coñecementos facilmente exportábeis, miles de persoas estarían dispostas a traballar por menos de 10 dólares ao día (e mesmo menos) desvalorizando e precarizando as relacións laborais. A ciencia continúa desenvolvéndose e en particular as tecnoloxías médicas avanzan espectacularmente, descífrase o xenoma humano e medra a expectativa de vida mentres determinados tecnócratas falan de reformular os sistemas de seguridade social. O uso das biotecnoloxías e a aplicación de técnicas de enxeñaría xenética fixeron aparecer novos perigos e incertezas. Doutra banda, unha nova división social prodúcese como consecuencia dunha nova organización laboral na que interactúan maquinarias de última xeración e computadoras con traballadores manuais cada vez máis precarios e peor pagos.

 

Por todo o exposto considero que a frase de Gramsci “as crises son momentos onde o vello non termina de marcharse e o novo non termina de chegar” aplicada ao noso mundo actual referiríase ao transo ou crise colectiva que estamos a padecer e que se caracteriza pola falta de ilusións, pola carencia de proxectos e programas críbeis, e onde xa case ninguén se fía de nada; e os escasos valores que poderían artellar unha resposta esperanzadora son simplemente modificados, a ira, a protesta e o berro indignado dos desatendidos e excluídos, dos “peor parados”, dos que “non están en lado triunfador”, dos inmigrantes, dos precarios, dos desempregados e marxinados son habilmente consolados e escurecidos, esvaídos, defumados, borrados pola saturación informativa desta democracia catódica, televisiva ou mediática; a clarificación da existencia política subxúgase a cuestións que lles interesan aos poderosos e que se disfrazan convenientemente, reducindo todo a mensaxes simples, case triviais e fragmentadas, emitidas de xeito atractivo nos boletíns informativos televisados e radiofónicos ou condensados en titulares impactantes duns cantos grandes xornais ou medios dixitais. Todo é simplificado a uns poucos acontecementos desvirtuados e descontextualizados e inconexos, de sucesos ás veces rechamantes, peculiares, escandalosos ou anecdóticos; a cabida dos armazóns analíticas ou a capacidade para analizar e comprender a realidade, a marxe de manobra, de acción para intervir sobre a realidade e transformala está a desaparecer porque a cognición colectiva, a razón crítica está a ser paulatinamente adulterada con sucedáneos argumentais. E é neste claroscuro no que aparecen monstros… e vémolo cando xorden alternativas fascistas en numerosos lugares do mundo.

Doutra banda, a pandemia provocou a aparición e extensión de numerosas formulacións irracionais. Observámolo, por exemplo, nos seguidores de Trump que asaltaron o Capitolio, pero tamén en moitos dos altofalantes do negacionismo. Moitos deles afirman que a COVID-19 non é real. Outros rexeitan directamente a existencia da COVID-19, mentres que outros aceptan que a enfermidade existe pero negan a súa gravidade, afirmando que a alarma mundial está inxustificada. Outros sosteñen que o axente infeccioso foi creado nun laboratorio chinés, ou que é produto dunha conspiración urdida por empresas farmacéuticas, ou mesmo que a vacinación masiva forma parte dunha maquinación do multimillonario Bill Gates para introducirnos chips no corpo.

 

Opinións desatinadas, ideas absurdas, pensamentos disparatados e un fanatismo que se move por un impulso escéptico que non atende a razóns, que foxe da lóxica e aférrase a pensamentos máxicos e irreais.

 

3.- Experiencias municipalistas e construción de poder popular

 

Opino que determinadas formulacións da esquerda tradicional quedaron obsoletas e deben ser revisadas. Creo moi necesario articular novas experiencias municipalistas xurdidas desde abaixo que axuden a nacer ese novo mundo de xustiza social e liberdade ao que aspiramos e que nos afaste definitivamente do vello e pernicioso. E para iso vexo necesario desenvolver e teorizar sobre a idea do partido-movemento, pero que traspase a ancoraxe circunscrita ao ámbito territorial dos estados, aínda que sabendo que, case sempre, as nosas pequenas accións nas nosas cidades, vilas e aldeas resultan as actuacións políticas máis realistas, factíbeis e eficientes.

 

Considero que as experiencias políticas innovadoras levadas adiante por candidaturas cidadás e de unidade popular en diferentes cidades e vilas de España demostraron potencialidades moi grandes, pero tamén algunhas limitacións e contradicións.

 

Hai algún tempo publicáronme un artigo de opinión no xornal galego Novas do Eixo Atlántico onde analizaba a experiencia municipalista de Marea Atlántica. Naquel artigo explicaba que a democracia comeza na aldea, na vila e na cidade. A política local, as institucións próximas, as candidaturas directamente formadas e controladas pola cidadanía son hoxe algúns dos elementos que deron nome ao «municipalismo alternativo» ou ás «candidaturas de unidade popular». Na miña terra, en Galicia, multiplicáronse as experiencias de pequenas agrupacións de veciños e veciñas que simplemente queren «cambiar as cousas» e que para iso comezaron polo que lles resultaba máis próximo. Tratábase de proxectos políticos de goberno pero que renunciaban ao «partido», á gran organización estruturada por unha determinada ideoloxía e sometida a unha disciplina piramidal. A primavera de 2015 trouxo un cambio no panorama municipal galego. Foi a irrupción das mareas e demais movementos municipalistas do cambio. Alcanzaron as alcaldías de tres grandes cidades, ademais dunha significativa representación nun gran número de pequenas localidades. A experiencia no goberno e na oposición, das diferentes organizacións, o traballo colaborativo e a participación nun relato común foi trazando un camiño ascendente […]. O propósito máis inmediato consistía en devolver a dignidade á vida política e terminar definitivamente coa fenda entre gobernantes e gobernados. A onda de indignación do 15 M aterrou na política municipalista das cidades e vilas de Galicia. Desde hai uns anos multiplicáronse os proxectos que querían fuxir da parálise e construír o cambio «desde abaixo». Proxectos que arrincaban das situacións concretas, de iniciativas locais que se espallaban aquí, alá e acolá cos nomes das localidades nas que se probaban.

 

Quizais o exemplo máis xenuíno sexa Marea Atlántica. Durante a campaña electoral de 2015, Marea Atlántica presentou un documento denominado “25 medidas urxentes” que se comprometía a aplicar durante os primeiros 100 días se chegaba ao goberno, entre elas, pode salientarse unha auditoría e renegociación da débeda, a publicación dos contratos, das retribucións e as resolucións, a posta en marcha de orzamentos participativos e dunha quenda de intervención cidadá no pleno do concello, baixada de salario do goberno municipal, paralización dos desafiuzamentos, renda social municipal, rebaixa das taxas, a aplicación da Lei da Memoria Histórica, revisión do Plan Urbanístico, impedir a especulación cos peiraos revisando o convenio de 2004 e non subvencionar eventos que promovan os malos tratos animais. Algunhas promesas electorais foron cumpridas e outras non. Agora toca un novo impulso. A vontade dunha parte da cidadanía galega por ensaiar un radical envorco político abriu o horizonte a un futuro proceso constituínte; algo tan difícil, e á vez tan simple, como «cambiar as regras do xogo» co obxectivo de devolver protagonismo político á xente do común, establecer mecanismos de control da representación e impor unha nova orde social e económica máis xusta, comezando por abolir a «escravitude por débedas» que a torto e a dereito impón a ditadura financeira.

 

Con todo, non debemos instalar as nosas aspiracións políticas nun dominio ideal, nin temos que consolarnos con quimeras afastadas dun necesario pragmatismo. E dígoo porque creo necesario profundar na transformación das organizacións progresistas e transformadoras en partidos-movemento, onde a militancia e as bases adquiran maior protagonismo e poidan ter a suficiente autonomía para poder deseñar programas de acción política nas súas áreas de influencia.

 

Ese partidos–movemento deben conseguir unha forte implantación no ámbito local. A súa existencia debe estar estreitamente ligada a devanditas estruturas cidadás locais, ao novo municipalismo. Ademais o seu horizonte debe modular diferentes sensibilidades e tradicións que sirvan para fortalecer as futuras candidaturas de unidade popular que en futuras eleccións municipais coloquen nos asentos das alcaldías a persoas que defendan os intereses da maioría social e cuxo obxectivo central sexa profundar nas políticas transformadoras realizadas, abordar os problemas das confluencias, reforzar o carácter movimentista das candidaturas de unidade popular e, en definitiva, continuar democratizando, redistribuíndo poder e recursos, tanto nas nosas organizacións como na sociedade no seu conxunto. Considero que esas experiencias locais axudan a entender a necesidade de articular alternativas municipalistas construídas desde abaixo.

 

Todas esas experiencias municipalistas están estreitamente ligadas á indignación do 15M, aquel estoupido espontáneo de arrebato popular que alagou as prazas e rúas de Madrid, Barcelona, Bilbao, Sevilla, Compostela, e tantas outras cidades de España. Aquelas manifestacións cívicas non constituían un simple furor de moitas persoas indignadas ante a situación de inxustiza, senón entusiasmo, ímpeto, paixón construtiva, e ían en sentido contrario á segmentación e atomización que nos impón o actual ultraliberalismo.

 

Como salienta Isabel Rauber, «Desde a perspectiva popular, toda proposta de construción de poder local está, por tanto, indisolublemente ligada ao proceso (e ao proxecto) de transformación xeral da sociedade». Efectivamente, a actuación política local consiste en realizar esforzos individuais e colectivos no ámbito máis próximo á cidadanía para que se produza un resultado político desexado, que non se orixinaría doutro xeito. Dita actuación deberíase avaliar comparando o resultado obtido nesa cidade, vila ou aldea cos custos e outras condicións adversas, medidos en termos de eficacia (incremento da probabilidade de que nese territorio ocorra algo positivo que mellore substancialmente a vida da xente) e de eficiencia (relación entre ese incremento de benestar e o seu custo). Estou de acordo con Isabel Rauber e opino que a construción de organizacións con implantación no ámbito local, a creación de candidaturas municipalistas exitosas, a conquista do goberno de concellos e outras entidades supralocais non pode nin debe desligarse de proxectos políticos máis amplos. E iso require a existencia de poderosas organizacións de masas, que sen descoidar o traballo político nas intuicións, consigan manter unha presenza constante nos movementos sociais e nas loitas rueiras, vertebrando e organizando á sociedade civil para afrontar as múltiples tarefas relacionadas co movemento ecoloxista, feminista, sindical, antirracista…

Debemos conseguir implicar á xente e facilitar a participación, pero tamén facer sentir como propias ás organizacións políticas. A militancia debe sentir que os partidos son ferramentas útiles, permeábeis á cidadanía e que permiten a interacción con persoas non inscritas nin militantes.

 

4.- Tecnoloxía, intelixencia colectiva e acción política

 

A intelixencia colectiva, segundo Wikipedia, «é unha forma de intelixencia que xorde a partir da colaboración de diversos individuos, xeralmente dunha mesma especie, en relación a un tópico en particular. Actualmente é un termo xeralizado da cibercultura ou a sociedade do coñecemento vinculado á toma de decisións consensuada aplicábel en bacterias, animais, seres humanos e computadoras».

 

Lembro observar, en máis dunha ocasión, unha ringleira de formigas que ordenadamente ía penetrando no seu formigueiro. E refírome a devandita cuestión relacionada cos enxames de insectos e outros grupos de animais, que actúan en conxunto dunha maneira sorprendentemente coordinada, porque penso que forman co seu comportamento unha especie de cerebro colectivo, unha intelixencia de grupo, que é a causa de todas estas actitudes. Descubrírono científicos británicos e norteamericanos mediante modelos informáticos aplicados a diversas especies, establecendo que son leis simples as que permiten a devanditas agrupacións tomar decisións e moverse coma se formasen parte dun único organismo. Todo isto suxeriume a idea dunha conciencia colectiva. O concepto que se refire á convicción participada e ás actitudes morais que funcionan como unha forza unificadora dentro da sociedade. Esta forza atópase separada e é, xeralmente, dominante en comparación coa consciencia individual. Segundo esta teoría, unha sociedade, unha nación ou un grupo constitúen unha entidade que se comporta como un individuo global. O ser humano -como afirmaba Gardner Murphy- é parte da inmensidade do cosmos, e esta profunda semellanza cos materiais e a estrutura cósmica constitúen a fonte potencial da realización máis profunda e rica do ser humano.

 

Cando millóns de unidades de conciencia (persoas) compartimos unha emoción semellante, ou un sentimento xeralizado, isto ten como resultado un fenómeno enerxético, aethereo, que logra imprimirse no plano físico. Iso é o que din as últimas pescudas que se desenvolven desde a Global Consiousness Project (Universidade de Princeton) que teñen como antecedentes algúns dos axiomas máis interesantes do pensamento humano: o concepto da Noosfera proposto por Vladimir Ivanovich Vernadsky, os campos morfoxenéticos do inglés Rupert Sheldrake e o imaxinario colectivo de Jung, entre outros.

 

Estou convencido de que calquera cambio social de envergadura terá que apoiarse na sinerxía derivada dun pensamento agrupado e unha conciencia colectiva. Fai falta un gran cerebro global que impulse o organismo planetario a eses cambios históricos. O cerebro global, como afirma o Dr. Francis Heylighen, é unha metáfora para esta rede emerxente e colectivamente intelixente que está formada polas persoas deste planeta xunto coas computadoras, bases de coñecemento e enlaces de comunicación que as conectan.

 

Comparto a idea de Diamando Gritzona de que a entidade colectiva acaba por constituír un cúmulo de individualidades cuxos elementos unificadores son os principios, os intereses e os obxectivos de acción. Estes elementos actúan como unha estrutura que encadea e coordina as individualidades sen absorbelas.

 

Como defende Jean François Noubel, a aposta fundamental para a humanidade non é a fame, a pobreza, a sustentabilidade, a paz, a saúde, a educación, a economía, os recursos naturais ou unha chea doutros asuntos, senón a nosa capacidade para construír organizacións novas que sexan capaces de prover solucións. A nosa aposta fundamental é a intelixencia colectiva.

 

Opino que debemos edificar movementos amplos e erixidos desde a base, organizacións de masas e inseridas no armazón social. Para conseguir articular novas organizacións unitarias ao servizo da maioría social é necesario ter sempre presente o sentido prudente e pragmático sen renunciar á utopía. As diferentes culturas políticas que confluímos en organizacións progresistas e que aspiramos a transformar a realidade non debemos situar a reflexión política nun dominio idealizado e irreal. Non nos consideremos inxenuamente confortados cos espellismos forxados pola cognición baseada en argumentos equívocos. Non somos simplemente suxeitos lóxicos e racionais nunhas condicións primixenias perfectas, senón que o que impera son individuos en sociedades específicas, con prácticas determinadas, onde os transos sociais e non só os consensos son a medula da estrutura xeral, onde similares ideais morais ou valorativos son esgrimidos para propósitos políticos antagonistas e discordantes, onde a democracia pluralista non é o campo da capacidade comunicativa global senón o feudo do arranxo, da transacción, da vacilación e indecisión nunha articulación colectiva limitada pola coexistencia de relacións asimétricas de poder.

 

Opino que os movementos de masas e as nosas organizacións deben explorar todos os recursos tecnolóxicos existentes para mellorar a conectividade da militancia e favorecer a construción de verdadeiros cerebros colectivos.

 

5.- Realidade poliédrica: partidos de masas e movementos sociais

 

As nosas organizacións están compostas por militantes e simpatizantes que están conectados con realidades diversas e que ademais de militar en partidos tamén son activistas sociais e iso é enriquecedor. A participación en movementos sociais (feminista, ecoloxista, sindical, de dereitos humanos, cultural…) axuda a comprender a poliédrica realidade que nos rodea e tamén a unificar loitas que moitas veces se atopan segmentadas. O partido–movemento debe aprender das diferentes loitas, sen utilizar nin instrumentalizar devanditos movementos. Os movementos sociais son autónomos e non deben ser correas de transmisión dos partidos políticos, pero a militancia das organizacións transformadoras debe implicarse e achegar o seu traballo activista enriquecendo coa súa presenza e determinación transformadora a realidade dos devanditos movementos.

 

A diferenza dos partidos políticos, os movementos sociais teñen unha base de activistas moito máis plural, é dicir, traballan cunha poboación que pertence a diversos partidos ou que non están organizados politicamente. Nese sentido os movementos sociais teñen que traballar máis apegados ás reivindicacións que benefician á súa base social (traballadoras, campesiñas, mulleres migrantes, pacifistas, ecoloxistas, pobos indíxenas, etc.).

 

O partido-movemento pretende sintetizar diversas demandas nun programa político amplo, seguindo un estilo organizativo baseado nun proceso de toma de decisións aberto, participativo, flexíbel e horizontal, propio dos movementos sociais, o que os diferencia dos partidos tradicionais, máis ríxidos e verticais. Isto outórgalle un carácter mixto e de tránsito desde un movemento social a un partido. Outra das súas características é que a súa acción política correspóndese a un proceso non lineal de articulación, onde as dimensións do proxecto son as que determinan a súa estratexia. A súa conformación prodúcese pola asociación de militantes políticos procedentes de diversos movementos sociais (feminismo, ecoloxismo, pacifismo…) quen tentan aplicar as prácticas organizativas e estratéxicas destes movementos no partido. Iso supón que: 1) a mudanza na disposición organizativa formal do partido sexa aparentemente accesoria no referente aos aspectos programáticos; e 2) as disímiles fraccións do partido–movemento poidan estar conducidas por un dirixente carismático, e ao mesmo tempo coexistir e compenetrarse coa súa base militante democrática e xerar un sistema orgánico que coordine unha constelación diversa de activistas sociais cun universo poliédrico de múltiples sensibilidades.

Iremos comprobando até onde chegan as posibilidades transformadoras das novas organizacións de masas, a tecnoloxía e a intelixencia colectiva.

 

6.- Conclusións:

 

A vella realidade que coñeciamos antes da pandemia está en crise. Estamos a vivir fortes alteracións polo impacto que a mencionada pandemia está a exercer sobre a economía, a sociedade, as formas de vida, as familias, as relacións de produción e traballo, o lecer e outros numerosos asuntos. E todo iso está a xerar novos enfoques respecto de como se verán afectadas as relacións sociais e os dereitos humanos polas novas circunstancias que se deriven da nova orde global post-pandemia

 

O movemento 15M descubriu maneiras de alfabetización e implicación política novas e xeradoras de redes participativas informais, que dislocaron e crebaron a suposta hexemonía neoliberal. A aparición de novos procesos de politización no ámbito local deben valorarse como enriquecedores, teñen que ser estudados e perfeccionados para deseñar futuras intervencións políticas nas nosas vilas e cidades.

O partidos–movemento xa son realidades tanxíbeis en moitos países e só queda ir perfeccionado devanditas ferramentas e mellorando as súas conexións coa sociedade civil.

O vello mundo, anterior á pandemia, está a morrer aos poucos, e nesa crise colectiva ou transo agónico que estamos a aturar, que se caracteriza por unha deterioración progresiva das condicións de vida de amplos segmentos sociais, unha perda de ilusións, unha quebra de proxectos e programas críbeis… nese agonizante cosmos colectivo, as organizacións progresistas debemos converter as debilidades e ameazas en fortalezas e oportunidades.

Debemos construír organizacións amplas e erixidas desde a base, estruturas colectivas, horizontais, conectadas e organizadas en rede. Esas organizacións de novo cuño ou partidos-movemento poden compendiar diversas demandas nun programa político amplo, seguindo un estilo organizativo asentado nun proceso de toma de decisións accesíbel, interactivo, maleábel e horizontal, propio dos movementos sociais, o que lles diferencia dos vellos partidos tradicionais, moito máis ríxidos e verticais.

Serán esas ferramentas o mellor remedio fronte aos irracionais enxendros neofascistas e autoritarios que alzan dogmáticos discursos de odio e intolerancia. Os movementos de masas e organizacións populares progresistas deben estar preparados para frear calquera «hidra neofascista» que poidan xurdir no noso camiño cara a esa sociedade libre, xusta, igualitaria e fraterna á que aspiramos. Porén, os nosos partidos–movemento deben entenderse con outras organizacións políticas e sociais, e construír verdadeiras frontes amplas e plurais, conformando un novo bloque histórico, se realmente desexan vencer aos poderosos, superar o neoliberalismo e o capitalismo, e erguer unha nova sociedade onde impere a xustiza, a igualdade e a liberdade.